Muzeum dla dorosłych

Wystawy wyjazdowe:

 Cudowny Bóg w świętych Swoich

Historia cerkwi jest historią jej świętości. Zgodnie z tradycją cerkiewną są ludzie, którzy są bardziej doświadczeni duchowo, znajdują się bliżej ku doskonałości, dlatego w stanie pomóc mniej doskonałym w ich poszukiwaniu Boga. Takich ludzi nazywano świętymi, świętymi zastępcami i patronami. Na wystawie są prezentowane ikony świętych Cerkwi Prawosławnej, przedstawione zgodnie z czynami, których dokonali w swym życiu, jak również książki z żywotami świętych, nabożeństwami i śpiewami liturgicznymi na ich cześć.

  1. Przywrócenie tradycji: Dzień Anioła (imieniny)

Według nauczania Cerkiewnego każdy chrześcijanin ma nie tylko swego Anioła Stróża, ale patrona, na którego cześć przepisywane jest imię.

Od samego dzieciństwa chrześcijanie powinni szanować własne imię, wiedzieć o żywocie swojego zastępcy, przytrzymywać się go. Obchody Imienin,  składanie życzeń i prezenty z okazji tego święta są kulturalnymi tradycjami, które zostały utworzone przez długi czas i przyczyniły się do wzmocnienia rodziny. O tych tradycji opowiada się za pomocą przedmiotów z kolekcji muzealnych.

  1. Tradycyjna rodzinna obrzędowość Białorusinów

Tradycyjna rodzinna obrzędowość Białorusinów

obejmuje kompleks świąt, czynności obrzędowych, które towarzyszą człowiekowi przez całe życie, tworzą więzi między  pokoleniami, przekazują tradycje i światopogląd. Narodzinowa, ślubna, pogrzebowa obrzędowość jest syntezą dwóch głębokich tradycji – ludowej i chrześcijańskiej. Przedmioty wystawy pomagają pokazać sens i sedno obrzędów, które powstawały w kręgu rodziny białoruskiej przez wieki.

  1. W wiejskim domu

Na tej wystawie zwiedzające zapoznają się z osobliwościami bytu domowego, w zagospodarowaniu którego znaczną rolę grała gospodyni-matka, dowiedzą się o rozdzieleniu przestrzeni domowej oraz rozmieszczeniu przedmiotów codziennego użytku, roli matki w zachowaniu   tradycji kulturalnych, każdej rodziny i procesach edukacyjnych.

  1. Jak do nas przyszła książka

Wystawa jest poświęcona historii pojawienia się pierwszych tekstów na papirusie, pergaminie, glinianych tabliczkach, woskowkach, również opowiada o książkach średniowiecza, jak wynaleziono drukarstwo. Na lekcji muzealnej opowiada się o naszych słynnych rodakach – Eufrozynii Połockiej i Franciszku Skarynie.

  1. Cichymi uliczkami Garodni

Wystawa Cichymi uliczkami Garodni… stanowi wyjątkową okazję zrobić niezwykłą wycieczkę w czasie i przestrzeni po ulicach pradawnej Garodni. Zamkowaja, Podolnaja, Mostowaja, Niemańskaja, Rybackaja, Caglanaja, Garbarskaja, Jeziorskaja, Wilenskaja, Dominikanskaja… – w nazwach tych ulic żyje historia, one opowiadają o „zewnątrz-miastowych” kontaktach,  osobliwościach miejskiego krajobrazu i architektury, narodowo-kulturalnych stosunkach, zajęciach mieszkańców, zachowują cechy przeszłości, pamięć o naszych rodakach i wydarzeniach, które miały tutaj miejsce, pomocą, by wszystko to poczuć będą stare pocztówki starego miasta, obrazy miejskich malarzy, rzeczy osobiste i stroje mieszczan, monety i banknoty, starożytne numery uliczne oraz latarni, fragmenty dawnego materiału budowlanego.

Wykłady:

  1. Biblia jest książką nad książkami

Wykład jest poświęcony Biblii. Słuchacze zapoznają się ze strukturą książki,

historią powstawania różnych jej fragmentów, zasadniczymi rękopisami, tłumaczeniami. Oraz pokazuje wpływ Pisma Świętego na kulturę Białorusi.

  1. Święte korzenie

Wykład jest poświęcony kultowi przodków jako ważnej części białoruskiej tradycyjnej kultury. Słuchacze zapoznają się ze strukturą oraz semantyką obrzędu pogrzebowego, znaczeniem kultu  zmarłych agrarnej i rodzinnej obrzędowości Białorusinów.

  1. Starożytne miasto Grodno

Wykład poświęcony jest starożytnemu okresowi historii Grodno XII – XVI ww. Daje przedstawienie o historycznym rozwoju zabudowy miasta, przedstawia najwybitniejsze zabytki architektoniczne, wybitnych działaczy państwowych, dowódców, którzy mieli znaczący wpływ na rozwój kultury Ojczyzny.

  1. Głośne echo stuleci

Na wykładzie opowiada się o dzwonach jako zjawisku materiałowej i duchowej kultury ludzkości. Od czasów starożytnych dzwony zmieniały się wraz z rozwojem społeczeństwa. Zwyczajnie i dostępnie lekcja opowiada za pomocą materiałów poglądowych i przedmiotów z kolekcji muzealnych o dzwonach stanowiących dziedzictwo kulturalne narodu wykorzystując.

  1. Wizerunek Krzyża i Ukrzyżowania (krucyfiks) w sztuce

Głównym tematem wykładu staje się wizerunek  krzyża jako symbolu chrześcijaństwa i wiary chrześcijańskiej. Odczuwalna jest koncepcja chrześcijańska krzyża i ukrzyżowania w zabytkach sztuki sakralnej różnych chrześcijańskich tradycji – wschodniej i zachodniej.

  1. Symbolika chrześcijańskiej świątyni

Wykładzie zapozna z organizacją i symbolicznym znaczeniem głównych strukturalnych części świątyni, skupi uwagę na istotnym  odróżnieniu chrześcijańskiej świątyni wobec sanktuarium pogańskiego.

  1. Kościoły katolickie i klasztory w Grodnie (koniec XIV – XIX w.).

Wykład jest poświęcony historii i architekturze świątyń katolickich Grodna. Opowiada się o wszystkich znanych katolickich świątyniach zarówno niezachowanych,  jak i o tych, które przetrwały do naszych czasów.  Porusza się temat sztuki sakralnej i stylów architektonicznych. Pokazuje się wpływ katolicyzmu na materialny i duchowy rozwój kultury Grodna i ziem białoruskich.

  1. Kulty destrukcyjne: historia, wpływ na młodzież

Wykład jest poświęcony historii, przyczynom pojawiania się kultów destrukcyjnych, pokazuję się ich zgubny wpływ na człowieka.

  1. Nasza Spuścizna. Białoruski strój ludowy.

Na wykładzie zapoznamy się z wybitnym dorobkiem narodowej kultury Białorusi – strojem ludowym oraz dowiemy się o symbolice poszczególnych jego części, roli i znaczeniu stroju ludowego w obrzędowości rodzinnej, regionalnych osobliwościach tradycyjnego białoruskiego stroju.

  1. Więzi czasów. Ręcznik białoruski

Na wykładzie opowiada się o sposobach robienia, ozdabiania, również o symbolice ornamentu, używaniu w obrzędach, osobliwościach regionalnych ręcznika białoruskiego.

  1. Mity białoruskie oraz legendy o bóstwach starożytnych

Na wykładzie słuchacze zapoznają się z bogatą  mitologiczną spuścizną Białorusi, oraz z legendami, podaniami, które opowiadają o bóstwach pogańskich i duchach. Gliniane zabawki, rzeźby drewniane, rysunki i inne przedmioty z kolekcji muzealnych pomogą zapoznać się z panteonem słowiańskim m.in. z Białobógiem, Dażbogiem, Jaryłą, Pierunem, Ziuzią, Morzanną, Domownikiem, Rusałką, Leszym i innymi bóstwami mitologii pogańskiej.

  1. Starożytne rzemiosła i rękodzieła Białorusinów

Wykład zapozna słuchaczy z kulturą rzemieślniczą ziem białoruskich,  z cechami (gildiami) rzemieślników, z rękodziełem i rzemiosłem domowym. Wraz z opowiadaniem o starożytnych zawodach rzemieślniczych cieślarza, stolarza, korabnika, ogródnika, wytwórców karet, bednarza, garncarza, kuflarza, rzeźbiarza w kości, miedziarza, kowala, pozłotnika będą pokazywane wyroby rzemieślników z rozmaitych materiałów przyrodniczych: drewna, wikliny, gliny, kości, metalu.

  1. Pierwszowiara przodków (przedchrześcijańskie wierzenia i kultura starożytnego społeczeństwa Białorusi)

Wykład dotyczy głównych kwestii pochodzenia religii: czasu i przyczyny pojawienia się, wczesne formy i elementy wierzeń. Podaje się definicja terminu pogaństwo, która jest wielowarstwową i rozgałęzioną religią, obejmującą przedstawienie i „nawarstwienie” różnych epok historycznych,  zaczynając od kultu Wielkiej Bogini-Matki, kultów przodków i zwierząt, do skomplikowanego i olbrzymiego panteonu bóstw okresu zakończenia prehistorii. Analizują się cechy „pogaństwa białoruskiego” i jego przeżytki w świadomości i kulturze tradycyjnej Białorusinów.

  1. Święci patronowie w ikonografii oraz w hagiografii prawosławnej

Za pomocą prezentacji multimedialnej wykład zapozna z podstawowymi osobliwościami ikonografii świętych, jak również z hagiografią poświęconej najbardziej znanym chrześcijańskim eremitom. Ludzi, którzy oddali swoje życie Bogu w cerkwi chrześcijańskiej nazywają ludem świętym, świętymi patronami, zastępcami, opiekunami. Na ikonach są oni przedstawione zgodnie z cudami z nimi związanymi. Wizerunek każdego świętego ma swoje osobliwości w ubraniu, kolorze, atrybutach. Wyczyny świętych i patronów odzwierciedlają się w napisach-określeniach: praojcowie, prorocy, apostołowie, męczennicy, Biskupowie, święci mnisi, pobożni, bessrebreniki, jurodiwe szaleńce Chrystusowe (lub błogosławiony).

  1. Świątynie chrześcijańskie Białorusi

„Świętość”, „ludzie święci”, „relikwie”, „świątynie”, „święte miejsca”, „pielgrzymi” – słowa, które są dziś używane nie tylko w cerkiewnym otoczeniu. Biura turystyczne oferują podróże do „Miejsc świętych”, przyciągając uwagę opowiadaniami o cudach, które mogą czynić te obrazy, cudownych uzdrawiających źródłach świętych. Jednak nie każdy podróżujący zrozumie prawdziwy sens i przeznaczenie takiej świątyni chrześcijańskiej. Za pomocą prezentacji multimedialnej na wykładzie zapoznamy się z najbardziej czczonymi relikwiami Cerkwi Prawosławnej i Katolickiej ziemi białoruskiej, rolą chrześcijaństwa w kształtowaniu kultury i sztuki na Białorusi.

  1. Podarowane życie (wielkie czyny kapłanów podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej)

Wykład jest poświęcony wyczynom duchowieństwa prawosławnego i katolickiego podczas okupacji niemieckiej na terytorium BSRR (1941-1944).

Temat jest rozpatrywany za pomocą przedmiotów (medale, listy i pocztówki lat wojennych z kolekcji muzealnych, fotografii, dokumenty), pomagających poczuć duch niezniszczalny, poświęcenie ludzi, którzy oddali swoje życie, by zwyciężyć w 1945 r.

Warsztat muzealny „Cuda mistrzów białoruskich”

Podczas uczestnictwa w warsztacie Cuda mistrzów białoruskich dorośli dowiedzą się o tradycjach robienia, znaczeniu obrzędowym pasów. Każdy uczestnik otrzyma możliwość zrobić swój pas,  który będzie pamiątką o udziale w warsztacie.

Wycieczka na pieszo Muzyka, która zastygła w kamieniu

Podczas wycieczki można zobaczyć historyczne miejsca Grodna, wśród których zamki królewskie (XVI – XVIII w.), Cerkiew Świętych Borysa i Gleba XII wieku, Bazylika katedralna św. Franciszka Ksawerego ХVІІ – ХVІІІ w., katedralny Sobór Opieki Matki Bożej p.XX w., byłe klasztory brygitskie i bernardyńskie ХVІ – ХVІІІ w., Kościół ewangelicki p. XX w.

Wycieczki tematyczne:

  1. Grodno – miasto pałaców. Życie i kultura mieszczan końca XVIII i początku XX w.

Wycieczka zapozna zwiedzających z historią pałacu w kontekście kultury miejskiej XVIII – p.XX w.

  1. Wierzenia archaiczne oraz kultura starożytnych mieszkańców Białorusi

Na podstawie zbiorów archeologicznych i pojedynczych znalezisk (narzędzia pracy, rzeczy osobiste, elementy stroju, dzieła sztuki prehistorycznej i przedmioty rytualne), znalezionych podczas wykopalisk podejmowanych wobec stanowisk archeologicznych, miejsc osiedlenia, świątyń, cmentarzysk i kurhanów. Wycieczka zapozna z  gospodarczą, społeczną strukturą społeczeństwa archaicznego, charakterystycznymi cechami kultury (synkretyzm, antropomorfizm, tradycjonalizm), stylem życia, skupiając naszą uwagę na poglądach religijnych, wierzeniach i obrzędach starożytnych Słowian.

  1. Chrystianizacja ziemi białoruskiej (X – XIV w.)

Wycieczka podkreśla wielkie znaczenie cywilizacyjne rozpowszechnienia się chrześcijaństwa na ziemiach białoruskich. Koncentruje uwagę na kulturowotwórczy wpływ, jaki chrześcijańska religia miała w odniesieniu do architektury kamiennej, pisma, szkolnictwa, edukacji, kultury książkowej, muzyki i sztuk plastycznych. Obejmuje symboliczne w białoruskiej narodowej świadomości postaci i zabytki, m.in. Cyryl Turowski, Eufrozyna Połocka, starożytne świątynie Białorusi, Ewangeliarz turowski oraz orszański, Krzyż Eufrozyny Połockiej.

  1. Cerkiew Prawosławna oraz kultura Białorusi (X – p.XXI w.)

Kościół prawosławny zajmuje szczególne miejsce wśród konfesji religijnych na Białorusi. Chrześcijaństwo na naszej ziemi zaistniało i zostało rozpowszechnione w formie wschodniej oraz bizantyjskiej obrzędowości. Przez wieki prawosławie grało kluczową rolę w rozwoju białoruskiej tradycji kulturowej, pozytywnie wpływającej na rozmaite strefy  materiałowej oraz duchowej kultury – edukację narodową, morał, sztukę, myśl filozoficzną i społeczną. Prawosławie jest jednym z najważniejszych elementów duchowych, który stanowi podstawę  tradycji narodowej Białorusinów.

  1. Cerkiew Katolicka oraz kultura Białorusi (XIII – p.XXI w.)

Wycieczka pokazuje wpływ Cerkwi katolickiej na kształtowanie kultury ziem białoruskich.

Tematycznie-chronologicznie odzwierciedla wpływ tradycji kulturalnej katolickiej na strefy opinii społecznej, edukacji, literatury i drukarstwa, muzyki, sztuk pięknych i plastycznych, rzeźby, sakralnej sztuki użytkowej.

Osobny rozdział jest poświęcony Odrodzeniu Cerkwi Katolickiej na Białorusi i aktywnemu udziałowi duchowieństwa katolickiego w różnych sferach życia społecznego i kulturalnego: w festiwalach, konferencjach, ekumenistycznych przedsięwzięciach, charytatywności.

  1. Wprowadzenie chrześcijaństwa według wschodnich obrzędów na ziemiach białoruskich (X – I pół. XIII w.)

Wycieczka opowiada o życiu Jezusa Chrystusa, podstawach jego nauki, działalności Apostołów. Historia powstania pierwszych wspólnot chrześcijańskich została zanotowana w I wieku w księgach Nowego Testamentu, które wraz z księgami Starego Testamentu stanowią Biblię chrześcijańską. Zasadnicze etapy życia i nauki Jezusa Chrystusa najlepiej udokumentowane w dziele sztuki ikonograficznej – Ewangelia w kolorach.

Podkreśla się wartość cywilizacyjna rozpowszechnienia się chrześcijaństwa na ziemiach białoruskich. Wycieczka skupia uwagę na kultorowo-twórczym wpływie religii chrześcijańskiej na strefy architektury kamiennej, pisma, edukacji, oświaty, książkowej kultury, muzyki i sztuki wizualnej.

  1. Życie religijne a tradycje kulturalne ziem białoruskich

Szczególnie turyści się interesują życiem religijnym.  Daje ono przedstawienie o osobliwościach białoruskiej kulturalnej tradycji oraz sztuki, które powstały pod wpływem wschodnie-chrześcijańskich i zachodnie- chrześcijańskich  kierunków cywilizacyjnych.

Wycieczka dedykowana wpływowi religii na kształtowanie kultury ziem białoruskich. Kulturalnie-twórczy fenomen rozpatrywany jest w związku z rozwojem architektury, sztuki użytkowej, rzeźby, kultury książkowej, edukacji i oświecenia.

  1. Reformacja. Cerkwie protestanckie oraz kultura ziem białoruskich

Wycieczka zapozna z wpływem Reformacji na procesy duchowne na Białorusi, rozwojem drukarstwa, edukacji, sztuki świeckiej, mecenasostwem, architektury. Charakteryzuje podstawowe kierunki protestantyzmu.

  1. Franciszek Skaryna – działacz epoki Renesansu

Epoka Renesansu charakteryzuje się wzrostem kultury duchowej, rozwojem nauki, sztuki, kształtowaniem języków narodowych. W tamtych czasach żył, pracował najwybitniejszy działacz epoki Renesansowej  Franciszek Skaryna, o którym się mówi na wycieczce.

  1. Cerkiew unicka a kultura na Białorusi (XVIII – poł.XIX w.)

Wycieczka zapozna z historią powstania a działalnością Cerkwi Unickiej. Pokazuje się rola unityzmu w kształtowaniu  modelu synkretycznego kultury białoruskiej XVII – XVIII w.

  1. Państwo, Cerkiew a kultura na Białorusi w 1917 – 1991 r. i Republice Białoruś

Wycieczka zapozna z głównymi etapami polityki religijnej władzy radzieckiej, której celem było wdrążenie ideologii i praktyki ateistycznej. Opisuje obecną sytuację w tradycyjnych religii Białorusi, rozwój kultury oraz państwowości białoruskiej.